Güllaç
Şekerli ılık sütle kat kat ıslatılan güllaç yapraklarının arasına iri çekilmiş ceviz serpiştirilen, üzeri toz fıstık ve narla süslenen, buzdolabında dinlendirilip soğuk servis edilen klasik Ramazan tatlısı.
Peynirli Balıkesir Klasiği
Tuzsuz lor peynirinin tereyağında irmikle buluştuğu, uzayan dokusu ve hafif tatlılığıyla Balıkesir’in meşhur peynir tatlısı; üzerine toz Antep fıstığı serpilir.

Höşmerim, Balıkesir ile özdeşleşmiş bir peynir tatlısıdır; adı bile bu tatlının ne kadar sevildiğini anlatır, çünkü höşmerim kelimesi halk arasında “hoş mu erim” sözünden türemiş sayılır ve tatlının damağı şaşırtan o peynirli, hafif tatlı karakterine gönderme yapar. Temelinde taze ve tuzsuz peynir, tereyağı, irmik ve şeker vardır; bu dört malzeme tavada buluşunca ne muhallebiye ne helvaya benzeyen, kaşık uzadıkça uzayan kendine özgü bir doku ortaya çıkar. Evliya Çelebi’nin Seyahatname’sinde bile Balıkesir’in bu peynir tatlısından söz edildiği anlatılır; yani höşmerim, yüzyıllardır aynı sofralarda, aynı sadelikle pişen bir gelenektir.
İyi bir höşmerimin sırrı üç noktada gizlidir: peynirin mutlaka tuzsuz olması, ateşin kısık tutulması ve şekerin irmik piştikten sonra eklenmesi. Tuzlu peynir tatlıyı bozar, yüksek ateş peyniri keser ve tatlıyı topak topak eder, şeker erken eklenirse de irmik şişmeden tatlı sulanır. Bu yüzden tarifte peyniri önce tereyağında sabırla kavurmanızı, irmiği azar azar yedirmenizi ve şekeri en sonda, tatlı göz göz olmaya başlayınca katmanızı istiyoruz; bu sıra, höşmerimin o pürüzsüz, uzayan dokusunu veren asıl tekniktir.
Höşmerim, tek başına bir tatlı olarak da, kalabalık bir akşam yemeğinin ardından hafif bir kapanış olarak da sofraya çok yakışır; üzerine toz Antep fıstığı serpmek hem renk hem de hafif bir çıtırlık katar. Sütlü tatlıları sevenler için Güllaç bu sofraya aynı zarafeti taşır, yanık karamel sevenler ise Kazandibi ile menüyü tamamlayabilir. Tarifin bütün ölçülerini ve kıvam notlarını Şef Elif Kaya’nın notlarıyla birlikte hazırladık.
Lor peynirini süzgece alıp fazla suyunu süzdürün, sonra geniş bir kâsede çatalla ezerek pürüzsüz bir hale getirin. İçine yumurta sarısını ekleyip çatalla iyice yedirin; bu karışım, tatlının pişerken uzayan dokusunu sağlayacak temeldir. Peynirde hiç tuz olmamasına dikkat edin, çünkü tuzlu peynir tatlının bütün dengesini bozar ve şekerle birleşince rahatsız edici bir tat bırakır.
Geniş ve yapışmaz bir tavayı orta-kısık ateşe alıp tereyağını eritin; yağın yanmaması için tavayı çok ısıtmayın, tereyağı köpürmeye başlayınca ateşi kısın. Tereyağı tamamen eriyip hafifçe kokusu çıkınca peynirli karışımı eklemeye hazırsınız demektir. Bu aşamada tavanın geniş olması önemlidir, çünkü karışımı rahat karıştıramazsanız peynir topaklanır.
Peynirli karışımı tavaya alıp tahta kaşıkla sürekli karıştırarak yaklaşık 10 dakika kavurun; peynir önce sulanır gibi olur, sonra yağı kusmaya ve toparlanmaya başlar. Karıştırmayı hiç bırakmayın, çünkü peynir tavanın dibine tutunursa yanık kokusu bütün tatlıya siner. Bu kavurma, höşmerimin çiğ peynir kokusundan arınıp hafif kavrulmuş, derin bir tada ulaşmasını sağlar.
Kavrulan peynire irmiği azar azar serpip karıştırarak yedirin; irmiği birden dökerseniz topaklanır, azar azar eklerseniz karışıma eşit dağılır. İrmikle birlikte yaklaşık 10 dakika daha, kısık ateşte ve sürekli karıştırarak pişirin; irmik şiştikçe karışım koyulaşır ve kaşığa yapışan, uzayan bir kıvam alır. İsterseniz bu aşamada yarım çay kaşığı zerdeçalı da ekleyip tatlıya hafif sarı bir renk verebilirsiniz.
İrmik tamamen pişip karışım göz göz olmaya başlayınca toz şekeri ekleyin ve 4-5 dakika daha karıştırarak pişirin; şeker eridikçe tatlı parlaklaşır ve kaşıktan uzayarak akmaya başlar. Şekeri erken eklememek bu tarifin en önemli kuralıdır, çünkü şeker irmiğin şişmesini yavaşlatır ve tatlıyı sulu bırakır. Kıvam, kaşık kaldırıldığında uzayan ama tabağa döküldüğünde şeklini koruyan bir yoğunlukta olmalıdır.
Tatlıyı ocaktan almadan önce kaşıkla bir parça kaldırıp uzamasına bakın; kolayca uzuyor ve parlak görünüyorsa kıvam tamamdır, hâlâ taneli görünüyorsa 2-3 dakika daha kısık ateşte karıştırarak pişirin. Kıvamı çok katı bulursanız bir yemek kaşığı sıcak süt ekleyip karıştırabilirsiniz, ama bunu azar azar yapın; fazla süt, höşmerimi muhallebiye çevirir. Doğru kıvam, ne akışkan ne de sert, kaşıkla şekil verilebilen yumuşak bir yoğunluktur.
Höşmerimi servis tabağına aktarıp kaşığın tersiyle üzerini hafifçe düzeltin ve 10 dakika dinlendirin; dinlenirken tatlı hafifçe toparlanır ve dilimlenebilir bir kıvama gelir. Sıcakken servis edecekseniz 10 dakika yeterlidir, oda sıcaklığında servis edecekseniz 20-25 dakika bekletmeniz tatlının hem kıvamını hem de lezzetini oturtur. Dinlendirme sırasında üzerini kapatmayın, çünkü buhar tatlının yüzeyini ıslatır.
Dinlenen höşmerimin üzerine toz Antep fıstığını bolca serpin; fıstık hem renk hem de hafif bir çıtırlık katar ve tatlının Balıkesir sunumunu tamamlar. İsterseniz yanına bir top sade dondurma koyabilirsiniz, sıcak tatlı ile soğuk dondurmanın buluşması höşmerimi bir adım daha özel kılar. Servisi kaşıkla, tatlının uzayan dokusunu göstererek yapın; bu, höşmerimin sofradaki en keyifli anıdır.
Tuzlu beyaz peynir veya salamura peynir kullanmayın; tatlıda tuz, şekerle çarpışır ve höşmerimin o hafif, sütlü karakterini bozar. Tuzsuz lor bulamazsanız taze çökelek de olur, ama kullanmadan önce tadına bakıp tuzsuz olduğundan emin olun.
Peynirli karışımlar yüksek ateşte kolayca kesilir ve topaklanır; o yüzden bütün pişirme boyunca ateşi kısık-orta arasında tutun ve tahta kaşıkla sürekli karıştırın. Kısa bir mola bile tavanın dibinin tutmasına yeter, o yüzden ocağın başından ayrılmayın.
Şeker, irmik şişmeden eklenirse tatlı sulu kalır ve kıvam tutmaz. İrmiğin piştiğini, karışımın koyulaşıp göz göz olmasından anlarsınız; o noktada şekeri eklemek, hem kıvamı hem de parlaklığı garanti eder.
Ocaktan alır almaz servis ederseniz tatlı yayvan durur; 10 dakikalık dinlenme, höşmerimin toparlanıp kaşıkla şekil verilebilir hale gelmesini sağlar. Oda sıcaklığında bekletmek lezzeti de oturtur, ama 2 saatten fazla dışarıda bırakmayın.
Höşmerimi ılık ya da oda sıcaklığında, üzerine bol toz Antep fıstığı serperek servis edin; yanına demli bir çay, tatlının hafifliğini dengeleyen en klasik eşlikçidir. Misafir sofrasında bir top sade veya kaymaklı dondurma ile sunmak, sıcak-soğuk kontrastıyla tatlıyı daha da özel kılar. Porsiyonları kaşıkla, tatlının uzayan dokusunu bozmadan alın; bu sunum, höşmerimin sofradaki karakterini en iyi gösteren halidir.
Kalan höşmerimi hava almayan bir kapta buzdolabında 3 gün saklayabilirsiniz; servis etmeden önce oda sıcaklığında 20 dakika bekletmeniz yeterlidir. Yeniden ısıtmak isterseniz kısık ateşte, tavaya bir tatlı kaşığı tereyağı ekleyip karıştırarak ısıtın, mikrodalgada ısıtmak dokuyu bozabilir. Dondurucuya atmanızı önermiyoruz, çünkü çözüldüğünde peynirli doku sulanır ve tatlı ilk günkü kıvamını kaybeder.
| Kalori | 420 kcal | Protein | 14 g |
|---|---|---|---|
| Karbonhidrat | 48 g | Yağ | 18 g |
| Lif | 1 g | Şeker | 38 g |
| Sodyum | 120 mg | Porsiyon | 6 kişilik tarifin 1 porsiyonu |
Limon Kabuklu Höşmerim: Servisten önce karışıma bir çay kaşığı rendelenmiş limon kabuğu ekleyin; limon, peynirin ağırlığını hafifletir ve tatlıya ferah bir aroma katar. Limon suyunu değil sadece kabuğunu kullanın, çünkü su, kıvamı sulandırır.
Cevizli veya Fındıklı: Antep fıstığı yerine iri dövülmüş ceviz veya kavrulmuş fındık serpebilirsiniz; dişe gelir parçalar, tatlının yumuşak dokusuyla güzel bir kontrast oluşturur. Kuru yemişi servis anında ekleyin, önceden katarsanız yumuşar.
Ballı Hafif Hali: Şekeri bir su bardağına indirip servis sırasında üzerine bir yemek kaşığı bal gezdirebilirsiniz; bal, tatlıyı daha aromatik kılar ama şekerle birlikte değil, sadece serviste eklenmelidir. Bu hali, şekerini daha hafif sevenler için iyi bir alternatiftir.
Tuzsuz lor peyniri veya taze çökelek kullanılır; peynirin tuzsuz ve taze olması şarttır. Tuzlu peynir tatlıyı bozar, bayat peynir ise pişerken kötü kokar. Bazı yörelerde sütün peynir mayasıyla mayalanıp elde edilen taze peyniri kullanılır, ama evde tuzsuz lor en pratik ve güvenilir seçenektir.
Genellikle iki sebep vardır: ateş çok yüksek tutulmuştur ya da karıştırma bırakılmıştır. Peyniri kısık ateşte, sürekli karıştırarak kavurun ve irmiği azar azar ekleyin. Topaklanma başladıysa ateşi kısıp hızlıca çırparak karışımı toparlayabilirsiniz; ama yanık kokusu sindiyse maalesef baştan başlamak gerekir.
Evet, 1,5 su bardağı yerine 1 su bardağı şekerle de yapabilirsiniz; tatlı biraz daha peynirli ve hafif olur. Şekeri 1 bardağın altına indirmeyin, çünkü şeker aynı zamanda kıvamın parlaklığını ve uzayan dokusunu da destekler.
Klasik höşmerim tavada pişer, fırın şart değildir; ama bazı tariflerde tatlı fırın kabına alınıp üzeri hafifçe kızartılır ve bir top dondurmayla servis edilir. Fırınlamak isterseniz tatlıyı ısıya dayanıklı bir kaba alıp 200 derece fırında 5-6 dakika, sadece üzeri renk alana kadar tutmanız yeterlidir.
Buzdolabında, hava almayan kapta 3 gün saklanır; sütlü ve peynirli bir tatlı olduğu için oda sıcaklığında uzun süre bekletilmemelidir. Servis öncesi oda sıcaklığında 20 dakika bekletmek, tatlının kıvamını ve lezzetini geri getirir.
Bu tarif, En Lezzetli Tarifler’in kurucu şefi Şef Elif Kaya tarafından yazıldı ve yayınlanmadan önce mutfağında denendi. Elif Kaya, 8+ yıllık deneyimiyle 640’tan fazla tarifi okuyucularıyla paylaşıyor; ölçülerinde gram ve bardak karşılıklarını birlikte vermesiyle tanınır.
Şekerli ılık sütle kat kat ıslatılan güllaç yapraklarının arasına iri çekilmiş ceviz serpiştirilen, üzeri toz fıstık ve narla süslenen, buzdolabında dinlendirilip soğuk servis edilen klasik Ramazan tatlısı.
Süt, un, nişasta ve şekerle pişirilen muhallebinin bir kısmı, tereyağı ve pudra şekeri serpilmiş tepside ocak üzerinde yakılarak karamelize edilir, kalan muhallebi üzerine dökülüp soğutulur; ters çevrilince yanık üstü görünen, sütlü ve hafif bir tatlı ortaya çıkar.